Ερευνητές στο στόχαστρο

«Τσαπατσουλιές» στη μελέτη-ορόσημο για εύκολα βλαστοκύτταρα

«Τσαπατσουλιές» στη μελέτη-ορόσημο για εύκολα βλαστοκύτταρα
Η 30χρονη Χαρούκο Ομποκάτα έγινε διάσημη όταν παρουσίασε τα αποτελέσματά της στις 28 Ιανουαρίου. Τώρα βρίσκεται στο στόχαστρο.   (Φωτογραφία:  Reuters )
in.gr audio player
Κόμπε, Ιαπωνία
Η πρόσφατη μελέτη που υπόσχεται μια επαναστατική νέα μέθοδο για την παραγωγή βλαστοκυττάρων δεν αποκλείεται να χρειαστεί να αποσυρθεί, παραδέχτηκε την Παρασκευή το ιαπωνικό ινστιτούτο στο οποίο διεξήχθη η έρευνα. Μέχρι στιγμής δεν έχουν εντοπιστεί ενδείξεις δόλου, ωστόσο ο νομπελίστας διευθυντής του Ινστιτούτου χαρακτήρισε «ανώριμη» και «τσαπατσούλα» τη νεαρή ερευνήτρια Χαρούκο Ομποκάτα, πρώτη συγγραφέα της επίμαχης μελέτης.

«Ζητώ συγγνώμη για το γεγονός ότι η δημοσίευση που παρουσίασαν πρόσφατα οι ερευνητές στο Nature προκάλεσε ένα επεισόδιο που θα μπορούσε να βλάψει το κύρος της επιστημονικής κοινότητας» δήλωσε σε συνέντευξη Τύπου ο Ριόζι Νοϊόρι, διευθυντής του Ινστιτούτου RIKEN στην Ιαπωνία, βραβευμένος με το Νόμπελ Χημείας του 2001.

«Η ανώριμη ερευνήτρια χειρίστηκε και συνέλεξε τεράστιους όγκους ερευνητικών δεδομένων, και τα χειρίστηκε με τσαπατσουλιά [...] Είναι κάτι που δεν πρέπει να ξανασυμβεί» είπε ο Νοϊόρι σύμφωνα με το Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων.

Το RIKEN παρουσίασε τα προκαταρκτικά αποτελέσματα της έρευνας που διεξάγει έπειτα από κατηγορίες που αφορούν τις εικόνες και τα κείμενα της ερευνητικής ομάδας. Μέχρι στιγμής η έρευνα δεν έχει εντοπίσει ενδείξεις εσκεμμένου παραπτώματος, κάνει όμως λόγο για «εσφαλμένο χειρισμό» των δεδομένων.

Στην επίμαχη μελέτη στο Nature οι ερευνητές ανέφεραν ότι μπόρεσαν να επαναπρογραμματίσουν ενήλικα κύτταρα και να τα επαναφέρουν σε μια εμβρυακή κατάσταση υποβάλλοντάς τα μόνο σε συνθήκες στρες. Δημιούργησαν έτσι ολοδύναμα βλαστοκύτταρα «STAP», τα οποία μπορούν θεωρητικά να δώσουν οποιονδήποτε ιστό του σώματος.

Τις εβδομάδες όμως που ακολούθησαν υπήρξαν αναφορές για άλλες ερευνητικές ομάδες που δεν μπόρεσαν να εφαρμόσουν τη νέα συνταγή, καθώς και για πιθανά λάθη στις εικόνες και άλλα στοιχεία των δύο επίμαχων δημοσιεύσεων.

Η έρευνα που διενεργεί τώρα το RIKEN δεν αφορά την αξιοπιστία των αποτελεσμάτων -αυτό μπορεί να έρθει μόνο από άλλες ερευνητικές ομάδες που προσπαθούν να αναπαράγουν τα πειράματα- αλλά μόνο τα τυχόν παραπτώματα των ερευνητών.

Στο επίκεντρο βρίσκονται εικόνες της μελέτης που φέρεται να έχουν αντιγραφεί από τη διδακτορική διατριβή της Ομπακάτα το 2001, η οποία με τη σειρά της φέρεται να περιέχει αποσπάσματα από μελέτες άλλων ερευνητών.

Παραμένει ασαφές τι ακριβώς συνέβη με τις εικόνες, ωστόσο η 30χρονη Δρ Ομποκάτα δήλωσε στη Wall Street Journal ότι το κείμενο της διδακτορικής διατριβής της που εμφανίστηκε στο Διαδίκτυο  και περιείχε τα επίμαχα αποσπάσματα δεν ήταν η τελική έκδοση που παρέδωσε για το διδακτορικό της, αλλά ένα απλό προσχέδιο.

Η Ομποκάτα φέρεται να είναι μια από τους τρεις ερευνητές που έχουν δεχθεί την ανάκληση της μελέτης και την επανάληψη των πειραμάτων, κάτι που είχε ζητήσει νωρίτερα ο συνεργάτης τους
Τερουχίκο Ουακαγιάμα.

Ο Δρ Τσαρλς Βακάντι του Χάρβαρντ, ο μόνος Αμερικανός στην ερευνητική ομάδα της Ομποκάτα, είχε δηλώσει στις αρχές Φεβρουαρίου ότι είχε αρχίζει να εφαρμόζει τη νέα συνταγή για βλαστοκύτταρα και στον άνθρωπο. Με νέα του δήλωση υπερασπίστηκε τη μελέτη στη Wall Street Journal.

Άλλες ερευνητικές ομάδες έχουν όμως αναφέρει ότι δεν κατάφεραν να επαναλάβουν τα αποτελέσματα. «Κάναμε ό,τι καλύτερο μπορούσαμε να παράξουμε κύτταρα STAP εφαρμόζοντας το πρωτόκολλό τους και φαίνεται ότι δεν είναι τόσο εύκολο και αναπαράξιμο όσο περιμέναμε» αναφέρει στο ResearchGate ο καθηγητής Κένεθ Κα-Χο Λι στο Κινεζικό Πανεπιστήμιο του Χονγκ Κονγκ.

Η τελική απόφαση για ανάκληση ή μη της μελέτης μπορεί να γίνει μόνο από το περιοδικό Nature, το οποίο συνεχίζει τη δική του έρευνα για το θέμα, και μόνο με τη σύμφωνη γνώμη όλων των συγγραφέων της μελέτης.

Βαγγέλης Πρατικάκης

Newsroom ΔΟΛ